Recht en Onzekerheid VSR congres 16-17 januari 2020, Nijmegen

Recht en onzekerheid
Call for panels en papers
VSR congres 16-17 januari 2020, Nijmegen
Een van de belangrijke maatschappelijke functies van recht is het bieden van zekerheid in het
maatschappelijk verkeer. Met recht kan echter ook tot onzekerheid leiden doordat onduidelijkheid bestaat over de inhoud van het recht (rechtsonzekerheid). Recht gaat uit van vooraf vastgelegde normen, maar maatschappelijke verhoudingen zijn constant in beweging. Hoe wordt het recht ingezet bij het omgaan met die onzekerheden? Een van de aspiraties bij de inzet van het recht is bescherming bieden aan de zwakkeren in de samenleving, mensen in een onzekere positie. In hoeverre wordt met het recht die aspiratie waargemaakt? Het VSR congres van 16 en 17 januari 2020 heeft als thema recht en onzekerheid. Wij signaleren tenminste drie sub-thema’s:

1. Hoe leidt het recht tot onzekerheid en hoe gaan juridische en andere actoren om met die
onzekerheid?
2. Hoe wordt het recht ingezet tervermindering van onzekerheden in de maatschappij?
3. Doen mensen in onzekere situaties een beroep op het recht, zo ja hoe en wanneer?

Ad 1. Elk rechtssysteem kent onzekerheden doordat begrippen vaag of onduidelijk zijn, doordat de interpretatie van rechtsregels ruimte laat voor discussie, door onderling strijdige voorschriften of doordat onduidelijk is wat de consequenties zullen zijn van gebrekkige naleving. Onzekerheid kan ook ontstaan doordat de uitleg en toepassing van het recht wordt gedelegeerd of doordat ‘toepassers’ beleidsvrijheid, autonomieofdiscretionaire ruimte hebben bij de toepassing van regels. Wat betekenen deze onzekerheden voor ambtenaren, rechters, bedrijven en burgers?

Ad 2. Hoe wordt binnen het rechtssysteem door wetgever, rechters, en uitvoerders omgegaan met maatschappelijke en technologische onzekerheden? Op verschillende manieren is geprobeerd flexibiliteit in te bouwen in het recht. Voorbeelden hiervan zijn het voorzorgbeginsel (een reactie op onzekere risico’s), experimenteel beleid (Zeitlin), principle based rules, en enforced self-regulation. Deze ‘oplossingen’ hebben gemeen dat bewust wordt afgezien van een uitgewerkt stelsel van gedetailleerde voorschriften/verboden. Dat kan de onzekerheid juist ook weer vergroten en wellicht leiden tot rechtsongelijkheid. Er is een voortdurende spanning tussen rechtszekerheid en rechtsontwikkeling. Enerzijds, loopt het recht vaak achter de feiten aan omdat vooraf onduidelijk is wat de problemen van morgen zijn. Recht kan leiden tot inflexibiliteit, starheid en veranderingen belemmeren. Anderzijds is het recht een levend instrument, voortdurend in ontwikkeling en kunnen elkaar snel opvolgende wets- en beleidswijzigingen en wisselendejurisprudentie tot onzekerheid leiden.

Ad 3. Mensen in onzekere situaties kunnen een beroep doen op het recht. In tijden van
maatschappelijke verandering kan bijvoorbeeld de wetgever of rechter gevraagd warden om
duidelijkheid te verschaffen in nieuwe verhoudingen. Ook veranderingen in persoonlijke
omstandigheden zoals migratie, ontslag ofechtscheiding, kunnen gepaard gaan met onzekerheid. Hoe heeft onzekerheid over de eigen situatie, over de toegang tot het recht en over de inhoud van het recht, invloed op het beroep dat mensen op het recht doen?
Kortom, tijdens het VSR congres willen we ons buigen over de vraag hoe het recht wordt ingezet bij het omgaan met maatschappelijke onzekerheden en welke consequenties dat heeft voor bijvoorbeeld de legitimiteit, de effectiviteit en de maatschappelijke betekenis van het recht. Onzekerheden binnen het recht komen eveneens aan bod. Dit leidt bijvoorbeeld tot de vraag wat dergelijke onzekerheden betekenen voor burgers, bedrijven en voorde legitimiteit, de effectiviteit en de maatschappelijke betekenisvan het recht.
We nodigen iedereen uit om voorstellen in te dienen voor panelsessies en/of papers rondom deze vragen. Overigens is er uitdrukkelijk ook ruimte voor sessies en papers over andere thema’s binnen het VSR domein.
We willen de conferentie graag aantrekkelijk maken voor niet-Nederlandstalige rechtssociologen, rechtsantropologen en anderen ge’fnteresseerd in de sociaal wetenschappelijke bestudering van het recht. We stellen daarom Engelstalige panels of papers zeer op prijs. Ook andere suggesties voor onderdelen van het congres zijn van harte welkom.

Het congres vindt plaats op 16 en 17januari 2020 te Nijmegen.
Voorstellen voor panels en andere suggesties graag uiterlijk 15 September 2019, maar bij voorkeur eerder, indienen bij Tetty Havinga, vsr2020@jur.ru.nl